آموزش گیت - شاخهها در یک نگاه
شاخه (Branch) چیست
شاخه در واقع تنها یک اشارهگر به یک کامیت خاص در تاریخچه است. این شاخه نشاندهنده یک خط توسعه مستقل در پروژه شماست.
ایجاد شاخه در سیستمهای کنترل نسخه (VCS) یک ویژگی رایج است که به توسعهدهندگان اجازه میدهد روی خطوط جداگانهای از کد کار کنند بدون اینکه بر توسعه اصلی تأثیر بگذارند.
ابزارهای سنتی VCS هنگام ایجاد شاخه میتوانند کند باشند، بهویژه در پروژههای بزرگ. این کندی به دلیل کپی کردن کل کدبیس برای هر شاخه جدید ایجاد میشود.
گیت در سیستمهای کنترل نسخه به لطف مدل شاخهسازی سبک خود میدرخشد و امکان ایجاد و جابهجایی بسیار سریع بین شاخهها را فراهم میکند.
-
این کارایی از آنجا ناشی میشود که گیت، برخلاف بسیاری از ابزارهای دیگر VCS، کل کدبیس را برای هر شاخه تکرار نمیکند.
-
این موضوع امکان ایجاد و ادغام مکرر شاخهها را فراهم میکند؛ چیزی که میتواند چندین بار در روز اتفاق بیفتد.
-
توسعهدهندگان با تسلط بر شاخهسازی گیت میتوانند گردش کار و بهرهوری خود را بهطور چشمگیری بهبود ببخشند.
مقایسه گیت با سایر سیستمهای کنترل نسخه
گیت از نظر نحوه نگهداری دادهها با سایر سیستمهای کنترل نسخه تفاوت دارد. گیت بهجای مجموعهای از تغییرات، از چندین اسنپشات استفاده میکند.
-
در گیت، هر کامیت تصویری از کد در همان لحظه خاص میگیرد.
-
این اسنپشات در قالب یک شیء کامیت (commit object) نگهداری میشود که جزئیاتی درباره نویسنده، پیام و کامیت والد ارجاعشده به آن دارد.
-
کامیتهای عادی یک والد دارند، ادغامها (ترکیب شاخهها) چندین والد دارند و اولین کامیتها هیچ والدی ندارند.
آمادهسازی و کامیت (Stage and Commit)
گیت فایلهایی را که برای یک کامیت خاص در مرحله آمادهسازی (stage) قرار گرفتهاند، پیگیری میکند.
-
از دستور git add برای علامتگذاری فایلهایی استفاده میشود که باید در یک کامیت قرار بگیرند.
-
گیت برای هر فایل آماده شده یک کد بررسی یکتا (هش SHA-1) تولید میکند که محتوای آن را در همان لحظه خاص بهطور دقیق نشان میدهد.
-
مخزن این کدهای بررسی را بهصورت blob ذخیره میکند.
ساخت یک اسنپشات
گیت در هر کامیت، وضعیت کل پروژه را پیگیری میکند.
-
وقتی از دستور git commit استفاده میکنیم، گیت یک اسنپشات از کل ساختار دایرکتوری پروژه میسازد.
-
فایلهای موجود (blobها) و کدهای بررسی همراه آنها در قالب یک نقشه فهرست میشوند که به آن شیء درخت (tree object) میگویند و این اسنپشات به همین شکل نگهداری میشود.
شیء کامیت (Commit Object)
گیت کامیت را با ساخت یک شیء کامیت نمایش میدهد.
-
فرادادههایی مانند جزئیات نویسنده، پیام کامیت، برچسب زمانی و مهمتر از همه یک اشارهگر به شیء درخت ریشه در این شیء ذخیره میشوند.
-
گیت با استفاده از این اشارهگر میتواند وضعیت دقیق پروژه را در آن کامیت خاص بازسازی کند.
زنجیره کامیتها
-
هر کامیتی که انجام میدهیم، یک ارجاع به کامیتِ قبل از خود اضافه میکند (به آن اشاره میکند).
-
با این کار، یک زنجیره زمانی از کامیتها ایجاد میشود که کامیتها را به هم متصل میکند و به ما امکان دسترسی به تاریخچه پروژه را میدهد.
استفاده از شاخهها
-
گیت برای زنجیره کامیتها از شاخهها بهعنوان اشارهگرهای سبک و قابل جابهجایی استفاده میکند.
-
اینها نشانکهایی هستند که نقاط مشخصی از تاریخچه کامیتها را نشان میدهند.
-
گیت بهطور پیشفرض یک شاخه اصلی به نام master ایجاد میکند که در ابتدا به آخرین کامیت ما اشاره میکند.

بهروزرسانیهای شاخه Master
-
با ایجاد تغییرات و انجام کامیت، اشارهگر شاخه master بهطور خودکار بهروز میشود تا به جدیدترین کامیت اشاره کند.
-
این تضمین میکند که جدیدترین اسنپشات پروژه ما همیشه در شاخه master منعکس شود.
ایجاد یک شاخه جدید
در گیت، یک شاخه تازهساختهشده یک اشارهگر جدید برای ردیابی یک مسیر توسعه جایگزین ایجاد میکند.
پروژهای را با شاخهای به نام master در نظر بگیرید که به یک کامیت خاص در تاریخچه پروژه اشاره میکند.
یک شاخه را با دستور زیر ایجاد کنید:
$ git branch feature-xyz
این دستور شاخهای به نام feature-xyz میسازد که به همان کامیتِ شاخه master اشاره میکند.
یک شاخه نقش نشانک یا برچسب را دارد. شاخه feature-xyz و master به یک کامیت یکسان اشاره خواهند کرد.

ردیابی شاخه فعلی
گیت از یک اشارهگر ویژه به نام HEAD برای پیگیری شاخه فعال کنونی استفاده میکند.
وقتی یک شاخه جدید ایجاد میشود، HEAD همچنان به شاخه master اشاره میکند؛ این نشان میدهد که شاخه کاری فعلی تا زمانی که بهصراحت تغییر داده نشود، master باقی میماند.

دستور git log همراه با گزینه --decorate نشان میدهد که اشارهگرهای شاخهها در تاریخچه کامیتها به کجا اشاره میکنند.
$ git log --decorate
خروجی به شکل زیر است:
f55bc (HEAD -> master, feature-xyz) Add support for new file formats
54bd2 Fix crash issue under heavy load conditions
88ba6 Initial setup and configuration
گزینه --decorate در این git log --decorate نمایش بصری از HEAD و اشارهگرهای شاخهها ارائه میدهد.
جابهجایی بین شاخهها
برای تغییر شاخه فعال و بهروزرسانی HEAD به سمت شاخه feature-xyz، از دستور زیر استفاده کنید:
$ git checkout feature-xyz
این دستور HEAD را بهروز میکند تا به feature-xyz ارجاع دهد؛ بنابراین هرگونه تغییر و کامیت بعدی در feature-xyz ثبت میشود، در حالی که master بدون تغییر باقی میماند.

پس از جابهجایی شاخه و با ایجاد یک کامیت جدید، وضعیت هر شاخه ممکن است از هم جدا شود (diverge).
پس از اجرای این دستورات، یک کامیت جدید روی شاخه فعال کنونی یعنی feature-xyz ایجاد میشود.
برای مثال:
$ vim update_script.py
$ git commit -a -m 'Enhance script functionality'
شاخه master همچنان در همان کامیتی قرار دارد که پیش از جابهجایی به feature-xyz به آن اشاره میکرد، اما شاخه feature-xyz در این مرحله پیشروی کرده و کامیت جدید را شامل میشود.

بازگشت به شاخه master
برای بازگشت به شاخه master از دستور زیر استفاده کنید.
$ git checkout master
این کار HEAD را بهروزرسانی میکند تا به شاخه master اشاره کند و master دوباره به شاخه فعال تبدیل میشود.

این دستور فایلهای موجود در دایرکتوری کاری را بهروزرسانی میکند تا با وضعیت کامیتی که master به آن اشاره میکند مطابقت داشته باشند.
این امر منجر به واگرایی کارها میشود؛ زیرا تغییرات انجامشده در feature-xyz در master منعکس نمیشوند و برعکس.
بیایید تغییرات اضافی دیگری ایجاد کنیم و سپس کامیت بزنیم:
$ vim notes.txt
$ git commit -a -m 'Add notes for upcoming features'
با اجرای دستورات بالا، یک کامیت جدید روی شاخه فعال کنونی یعنی master ایجاد میشود.
شاخه master اکنون شامل تغییرات متفاوتی است، مانند یادداشتهایی برای ویژگیهای پیشرو.

دستور git log --oneline --decorate --graph --all یک تاریخچه بصری واضح از کامیتها و شاخهها ارائه میدهد که روابط و واگراییهای میان آنها را نیز نشان میدهد.
$ git log --oneline --decorate --graph --all
- 9d0f1 (HEAD -> master) Add notes for upcoming features
| * 6a1b2 (feature-xyz) Enhance script functionality
|/
- f55bc Add support for new file formats
- 54bd2 Fix crash issue under heavy load conditions
- 88ba6 Initial setup and configuration
در جمعبندی:
-
شاخههای گیت تقریباً فوراً ایجاد و حذف میشوند، زیرا صرفاً فایلهایی حاوی کد بررسی SHA-1 چهلکاراکتریِ یک کامیت هستند.
-
این موضوع امکان مدیریت کارآمد شاخهها را فراهم میکند.
-
روش گیت باعث صرفهجویی در مرحله زمانبرِ کپی کردن کل دایرکتوریها برای شاخههای جدید میشود که در سیستمهای کنترل نسخه قدیمیتر ضروری بود.
-
گیت همچنین فرآیند ادغام را با شناسایی خودکار مبناهای ادغام (merge base) و ثبت کامیتهای والد سادهتر میکند.
-
این کارایی و خودکارسازی، ایجاد مکرر شاخه و گردشهای کاری توسعهای انعطافپذیر را تشویق میکند.
پیشرفت مطالعه: وضعیت خواندهشدن این درس فقط در همین مرورگر ذخیره میشود؛ بدون نیاز به حساب کاربری.