آموزش گیت - اصطلاحات

درک اصطلاحات گیت برای استفاده مؤثر از گیت به‌عنوان یک سیستم کنترل نسخه بسیار حیاتی است. در ادامه، بررسی دقیقی از اصطلاحات ضروری گیت از جمله تعریف و توضیح مفاهیم و دستورات کلیدی ارائه می‌شود.

مخزن گیت (Git repository)

مخزن یا ریپازیتوری (repo) واحد بنیادی در گیت است که تمام فایل‌های پروژه و تاریخچه تغییرات آن‌ها در آن ذخیره می‌شود. دو نوع مخزن وجود دارد:

گیت از یک سیستم ذخیره‌سازی سازمان‌یافته به نام مخزن (repository) برای مدیریت فایل‌ها و تاریخچه یک پروژه استفاده می‌کند.

  • مخزن محلی (Local Repository): این نسخه از مخزن روی سیستم محلی شما قرار دارد. این مخزن شامل دایرکتوری کاری، ناحیه موقت (staging area) و دایرکتوری .git حاوی تاریخچه واقعی نسخه‌هاست.

  • مخزن ریموت یا از راه دور (Remote Repository): این نسخه از مخزن روی یک سرور یا سرویس ابری مانند GitHub، GitLab یا Bitbucket میزبانی می‌شود. مخزن‌های ریموت به چند توسعه‌دهنده اجازه می‌دهند روی یک پروژه مشترک همکاری کنند.

دایرکتوری کاری (Working directory)

دایرکتوری کاری جایی است که کار واقعی خود را در آن انجام می‌دهید. تمام فایل‌هایی که گیت آن‌ها را ردیابی می‌کند در یک دایرکتوری کاری نگهداری می‌شوند.

  • گیت این فایل‌ها را زیر نظر می‌گیرد و آن‌ها را برای کامیت شدن آماده می‌کند.

  • در اصل، این بخش به‌عنوان فضای کاری عمل می‌کند که تغییرات پیش از تکمیل و کامیت شدن در مخزن گیت در آن انجام می‌شوند.

ناحیه موقت یا ایندکس (Staging Area (Index))

ناحیه موقت که با نام ایندکس (index) نیز شناخته می‌شود، فضایی است که می‌توانید پیش از کامیت کردن تغییرات به مخزن، یک تصویر لحظه‌ای (snapshot) از تغییرات خود آماده کنید. وقتی از >git add استفاده می‌کنید، تغییرات به ناحیه موقت منتقل می‌شوند. این کار به شما امکان می‌دهد کنترل کنید چه تغییراتی در کامیت بعدی قرار بگیرند.

کامیت (Commit)

کامیت یک تصویر لحظه‌ای از پروژه شما در یک نقطه زمانی مشخص است. این کار تغییرات را در مخزن ثبت می‌کند و شامل یک پیام کامیت است که تغییرات انجام‌شده را توضیح می‌دهد. هر کامیت با یک هش منحصربه‌فرد (چک‌سام SHA-1) شناسایی می‌شود. دستور git commit از تغییرات موجود در ناحیه موقت یک کامیت جدید می‌سازد.

شاخه (Branch)

شاخه (branch) در گیت یک مسیر توسعه مجزا است که از پروژه اصلی جدا می‌شود.

  • این امکان را می‌دهد که به‌صورت مستقل روی ویژگی‌ها یا نسخه‌های پروژه کار کنید.

  • ساختن، تغییر نام دادن، فهرست کردن و حذف کردن شاخه‌ها از عملیات مهم هستند.

  • شاخه‌ها با فراهم کردن امکان دریافت (pull) یا ارسال (push) به مخزن‌های ریموت و سپس ادغام شدن در پروژه اصلی، کنترل نسخه و همکاری کارآمدی را ممکن می‌سازند.

  • شاخه‌ها با دستورهایی مانند git branch، git checkout و git merge مدیریت می‌شوند.

ادغام (Merge)

ادغام (Merging) فرآیند یکپارچه‌سازی تغییرات یک شاخه در شاخه دیگر است. وقتی یک شاخه را در شاخه دیگری ادغام می‌کنید، گیت تغییرات هر دو شاخه را با هم ترکیب می‌کند. برای انجام این کار از دستور git merge استفاده می‌شود. ادغام می‌تواند سرراست باشد یا در صورت هم‌پوشانی تغییرات، نیاز به رفع تداخل (conflict) داشته باشد.

ریبِیس (Rebase)

ریبِیس کردن (Rebasing) جایگزینی برای ادغام است که تغییرات یک شاخه را با بازپخش کامیت‌ها روی شاخه دیگری اعمال می‌کند. دستور git rebase کامیت‌های یک شاخه را روی شاخه دیگر اعمال می‌کند و یک تاریخچه خطی می‌سازد. ریبِیس می‌تواند تاریخچه کامیت‌ها را ساده‌تر کند، اما باید با احتیاط—به‌ویژه در شاخه‌های مشترک—استفاده شود.

تاریخچه کامیت‌ها (Commit History)

تاریخچه کامیت‌ها فهرستی زمانی از تمام کامیت‌های ثبت‌شده در یک مخزن است. هر کامیت در تاریخچه با یک هش منحصربه‌فرد شناسایی می‌شود و شامل ابرداده‌هایی مانند نویسنده، تاریخ و پیام کامیت است. دستور git log تاریخچه کامیت‌ها را نمایش می‌دهد و به شما امکان می‌دهد تغییرات گذشته را بررسی کنید.

تگ (Tag)

تگ اشاره‌گری به یک کامیت مشخص است که برای علامت‌گذاری نقاط مهم در تاریخچه مخزن، مانند انتشار نسخه‌ها یا نقاط عطف، به کار می‌رود. تگ‌ها می‌توانند سبک (lightweight؛ اشاره‌گرهای ساده) یا حاشیه‌نویسی‌شده (annotated؛ حاوی ابرداده اضافه) باشند. برای ساخت و مدیریت تگ‌ها از دستور git tag استفاده می‌شود.

ریموت (Remote)

ریموت نسخه‌ای از مخزن شماست که روی یک سرور یا سرویس ابری میزبانی می‌شود. این کار با فراهم کردن یک مکان متمرکز برای به اشتراک‌گذاری تغییرات، همکاری با دیگران را ممکن می‌سازد. از جمله دستورهای رایج برای کار با ریموت‌ها می‌توان به git remote، git fetch، git pull و git push اشاره کرد.

پوش (Push)

برای بارگذاری تغییرات از یک مخزن محلی به یک مخزن ریموت در گیت، از دستور git push استفاده کنید.

  • با استفاده از دستور git push می‌توان کامیت‌های شاخه محلی را به یک شاخه تعیین‌شده در مخزن ریموت منتقل کرد.

  • معمولاً این دستور نام شاخه و مخزن را به‌عنوان ورودی می‌گیرد.

  • پوش کردن باید با دقت انجام شود، زیرا این احتمال وجود دارد که تغییرات ایجادشده در مخزن ریموت را بازنویسی کند.

پول (Pull)

برای واکشی و یکپارچه‌سازی تغییرات از یک مخزن ریموت به مخزن محلی با استفاده از گیت، از دستور git pull استفاده کنید.

  • به‌روزرسانی‌ها با استفاده از دستور git pull از سرور ریموت دریافت شده و در شاخه کاری فعلی شما ادغام می‌شوند.

  • درخواست ادغام یا پول ریکوئست (pull request) نیز روشی است که اعضای تیم وقتی تغییرات یک شاخه ویژگی برای بررسی آماده شدند، از آن مطلع می‌شوند.

  • پس از اینکه توسعه‌دهنده از طریق یک سرویس ریموت مانند GitHub یک پول ریکوئست ارسال کرد، کد بررسی شده و در شاخه اصلی ادغام می‌شود.

فچ (Fetch)

دستور git fetch به‌روزرسانی‌ها را از یک مخزن ریموت دریافت می‌کند بدون اینکه آن‌ها را در شاخه محلی شما ادغام کند. این دستور کامیت‌ها، شاخه‌ها و تگ‌های جدید را دانلود می‌کند اما دایرکتوری کاری شما را تغییر نمی‌دهد. فچ کردن برای بررسی تغییرات پیش از یکپارچه‌سازی آن‌ها مفید است.

  • می‌توان از آن همراه با آرگومان‌هایی مانند git fetch --all استفاده کرد تا به‌روزرسانی‌ها از تمام شاخه‌های یک مخزن دریافت شوند و شاخه‌های ردیابی ریموت به‌روزرسانی شوند.

  • پیش از انتخاب ادغام به‌روزرسانی‌ها در مخزن محلی، می‌توان از این دستور برای مشاهده تغییرات مخزن ریموت استفاده کرد.

تداخل (Conflict)

تداخل زمانی رخ می‌دهد که گیت به دلیل هم‌پوشانی یا تناقض تغییرات شاخه‌های مختلف، نتواند آن‌ها را به‌طور خودکار ادغام کند. تداخل‌ها نیازمند رفع دستی از طریق ویرایش فایل‌های آسیب‌دیده و سپس قرار دادن تغییرات حل‌شده در ناحیه موقت (staging) هستند. تداخل‌ها در فایل‌ها با نشانگرهای تداخل مشخص می‌شوند و می‌توان آن‌ها را با ابزارها یا ویرایشگرها برطرف کرد.

HEAD

اشاره‌گر نمادین HEAD در گیت به شاخه یا کامیت فعال اشاره دارد.

  • این همان جدیدترین کامیت در شاخه‌ای است که در حال حاضر روی آن قرار دارید (checked out).

  • با استفاده از دستورهایی مانند git checkout برای جابه‌جایی بین شاخه‌ها، HEAD به‌روزرسانی می‌شود تا به رأس شاخه جدید اشاره کند که نشان‌دهنده جدیدترین کامیت آن شاخه است.

چک‌اوت (Checkout)

گیت به کاربران امکان می‌دهد با استفاده از دستور git checkout بین چند شاخه یا نسخه در یک مخزن جابه‌جا شوند.

  • برای رفتن به یک شاخه خاص، مانند شاخه main یا beta، از git checkout branch-name استفاده کنید.

  • این کار به شما امکان می‌دهد بین شاخه‌های مختلف توسعه، مثلاً از یک شاخه پایدار به یک نسخه آزمایشی (beta) و برعکس، جابه‌جا شوید.

کلون (Clone)

یک فرد می‌تواند با استفاده از دستور git clone یک نسخه محلی از یک مخزن ریموت بسازد.

  • با اجرای git clone repo که در آن «repo» آدرس مخزن است، می‌توان کل مخزن—شامل فایل‌ها و تاریخچه—را در رایانه محلی خود کپی کرد.

  • برای دریافت نسخه محلی یک مخزن از پلتفرمی مانند GitHub، باید از این دستور استفاده کنیم.

فورک (Fork)

کلونی از یک مخزن که روی یک سرور ریموت میزبانی می‌شود و «فورک» گیت نامیده می‌شود، به کاربران اجازه می‌دهد آزادانه آزمایش کنند و تغییراتی در مخزن ایجاد کنند بدون اینکه روی پروژه اصلی تأثیری بگذارند.

  • معمولاً توسعه‌دهندگان یک مخزن را فورک می‌کنند تا بتوانند به‌طور مستقل به‌روزرسانی‌ها را بررسی و رفع کنند.

  • پس از ایجاد به‌روزرسانی‌ها، مانند رفع باگ، می‌توانید با ارسال یک پول ریکوئست پیشنهاد ادغام اصلاحات خود را به مخزن اصلی بدهید.

  • این فرآیند ضمن تسهیل مشارکت‌ها و رفع باگ‌ها، یکپارچگی پروژه اصلی را حفظ می‌کند.

وضعیت (Status)

دستور git status در گیت خلاصه‌ای از وضعیت فعلی مخزن محلی را ارائه می‌دهد.

  • کاربران می‌توانند با استفاده از git status جزئیاتی درباره فایل‌های ردیابی‌نشده (untracked)، تغییرات قرارگرفته در ناحیه موقت (staged) و ناحیه موقت مشاهده کنند.

  • این دستور برای ثبت تغییراتی که انجام شده‌اند یا هنوز باید کامیت شوند و همچنین برای اطلاع از وضعیت درخت کاری مفید است.

تفاوت یا DIFF

دستور git diff ابزاری انعطاف‌پذیر است که برای نمایش تفاوت‌های بین فایل‌ها یا کامیت‌ها به کار می‌رود.

  • تغییرات بین ایندکس و HEAD، بین کامیت‌ها، و بین دایرکتوری کاری و ایندکس (ناحیه موقت) همگی قابل نمایش هستند.

  • در اصل، git diff تغییراتی را که انجام شده‌اند و تغییراتی را که برای کامیت شدن آماده هستند نشان می‌دهد.

بازنشانی یا Reset

دستور git reset برای بازگرداندن تغییرات از طریق تنظیم وضعیت مخزن به کار می‌رود.

  • دایرکتوری کاری، ایندکس (ناحیه موقت) و HEAD همگی می‌توانند بازنشانی شوند.

  • git reset می‌تواند سه حالت اصلی داشته باشد:

    • بازنشانی نرم (Soft Reset): با جابه‌جا کردن HEAD به یک کامیت قبلی، تغییرات موجود در دایرکتوری کاری و ایندکس را حفظ می‌کند.

    • بازنشانی ترکیبی (Mixed Reset): ضمن جابه‌جا کردن HEAD و به‌روزرسانی ایندکس، تغییرات موجود در دایرکتوری کاری را حفظ می‌کند.

    • بازنشانی سخت (Hard Reset): تمام تغییرات را حذف می‌کند و HEAD، ایندکس و دایرکتوری کاری را به یک کامیت قبلی بازمی‌گرداند.

استش یا Stash

برای ذخیره موقت تغییرات کامیت‌نشده در دایرکتوری کاری، از دستور git stash در گیت استفاده کنید.

  • در نتیجه، کاربران می‌توانند بدون کامیت کردن کارهای ناتمام، روی چند پروژه کار کنند یا شاخه‌ها را عوض کنند.

  • اعمال دوباره تغییرات ذخیره‌شده به دایرکتوری کاری این امکان را به ما می‌دهد که هر زمان آماده بودید، کار را از همان‌جا که رها کردید ادامه دهید.

  • این کار برای مدیریت کارهای در حال انجام بدون شلوغ کردن تاریخچه کامیت‌ها مفید است.

واگردانی یا Revert

دستور git revert در گیت برای ایجاد یک کامیت تازه به کار می‌رود که تغییرات کامیت قبلی را معکوس می‌کند.

  • این دستور شبیه به دستور undo است از این نظر که به‌جای حذف تاریخچه، یک کامیت جدید اضافه می‌کند که تغییرات ایجادشده توسط کامیت مشخص‌شده را خنثی می‌کند.

  • این روش تغییرات را با موفقیت معکوس می‌کند و در عین حال تاریخچه پروژه را حفظ می‌کند.

ساب‌ماژول (Submodule)

ساب‌ماژول مخزنی است که درون یک مخزن دیگر قرار گرفته است. این ویژگی به شما امکان می‌دهد مخزن‌های خارجی را به‌عنوان بخشی از پروژه خود بگنجانید و مدیریت کنید. ساب‌ماژول‌ها با دستورهایی مانند git submodule add، git submodule update و git submodule sync. مدیریت می‌شوند.

Blame

دستور git blame نشان می‌دهد آخرین بار چه کسی هر خط از یک فایل را تغییر داده است. این دستور برای ردیابی تغییرات و درک تاریخچه خط‌های خاص مفید است. خروجی blame شامل هش کامیت، نام نویسنده و تاریخ برای هر خط است.

چری‌پیک (Cherry-pick)

اعمال کامیت‌های خاص از یک شاخه به شاخه دیگر بدون ادغام کل شاخه، با دستور git cherry-pick در گیت امکان‌پذیر است.

  • برای انتخاب و اعمال تغییرات مشخص از یک شاخه، مانند شاخه beta، به شاخه دیگر، مانند شاخه اصلی پروژه، از git cherry-pick commit-id استفاده کنید.

  • این کار به انتقال تغییرات خاص یا رفع خطاها بدون تأثیر گذاشتن بر سایر کامیت‌های ثبت‌شده در شاخه کمک می‌کند.

ایندکس (Index)

ناحیه موقت که ایندکس (index) گیت نیز نامیده می‌شود، به‌عنوان پلی میان مخزن و دایرکتوری کاری عمل می‌کند.

  • از آن برای آماده‌سازی و سازمان‌دهی تغییرات پیش از کامیت کردن آن‌ها استفاده می‌شود.

  • وقتی فایل‌ها را به ناحیه موقت اضافه می‌کنید، به ایندکس افزوده می‌شوند.

  • به‌محض اینکه کامیت کنید، مخزن تغییرات ایندکس را ثبت می‌کند و HEAD را برای بازتاب کامیت جدید به‌روزرسانی می‌کند.

Master

شاخه master یا main در گیت شاخه اصلی است که برای توسعه استفاده می‌شود و شاخه پیش‌فرض در یک مخزن است.

  • اولین شاخه‌ای که معمولاً هنگام کلون کردن یک مخزن دریافت می‌کنید master نام دارد (یا main، زیرا بسیاری از مخزن‌ها اکنون برای فراگیرتر بودن از این اصطلاح استفاده می‌کنند).

  • توسعه پروژه حول این شاخه می‌چرخد و اغلب برای نگهداری کدهای پایدار و آماده انتشار (production-ready) به کار می‌رود.

Origin

در گیت، origin یک نام مستعار کوتاه‌شده برای نشانی URL مخزن ریموتی است که پروژه از آن کلون شده است.

  • این کار با ارائه یک نام مستعار محلی به‌جای استفاده از URL کامل، ارجاع به مخزن ریموت را ساده‌تر می‌کند.

  • این موضوع انجام اقداماتی مانند فچ کردن، پوش کردن و پول کردن تغییرات از مخزن ریموت را آسان‌تر می‌کند.

.gitignore

فایل .gitignore در گیت مشخص می‌کند که گیت کدام فایل‌ها یا دایرکتوری‌ها را نباید به ناحیه موقت (staging) اضافه کند و در عوض باید آن‌ها را نادیده بگیرد.

  • این فایل روی فایل‌هایی که گیت در حال حاضر ردیابی می‌کند تأثیری ندارد؛ فقط برای فایل‌های ردیابی‌نشده (untracked) اعمال می‌شود.

  • این کار به کنترل فایل‌هایی که به مخزن اضافه می‌شوند کمک می‌کند.

Squash

Squash در گیت فرآیند ترکیب چند کامیت در یک کامیت واحد را توصیف می‌کند.

  • معمولاً برای این کار از دستور rebase تعاملی (interactive rebase) استفاده می‌شود.

  • اسکواش کردن (Squashing) کمک می‌کند تغییرات مشابه پیش از ترکیب شدن در شاخه اصلی، در یک شاخه واحد و قابل‌مدیریت‌تر سازمان‌دهی شوند.

  • این فرآیند شامل ترکیب تغییرات چند کامیت در یک فایل واحد است که پس از آن به ایندکس اضافه می‌شود.

git rm

برای حذف فایل‌ها از دایرکتوری کاری، مخزن و ایندکس گیت، از دستور git rm استفاده کنید.

  • این دستور تضمین می‌کند که فایل‌های ردیابی‌شده هم از دایرکتوری کاری و هم از ناحیه موقت پاک شوند.

  • وقتی صحبت از حذف فایل‌ها از کنترل نسخه یا فایل‌هایی که دیگر نیازی به آن‌ها نیست باشد، این دستور بسیار مؤثر است.

پیشرفت مطالعه: وضعیت خوانده‌شدن این درس فقط در همین مرورگر ذخیره می‌شود؛ بدون نیاز به حساب کاربری.