آموزش پایتون - تاریخ و زمان

یک برنامه پایتون می‌تواند تاریخ و زمان را به روش‌های مختلفی مدیریت کند. تبدیل بین فرمت‌های مختلف تاریخ یک کار رایج برای رایانه‌ها است. ماژول‌های زیر در کتابخانه استاندارد پایتون، پردازش‌های مربوط به تاریخ و زمان را انجام می‌دهند −

  • ماژول DateTime

  • ماژول Time

  • ماژول Calendar

فواصل تیک (Tick Intervals) چیستند؟

فواصل زمانی، اعداد اعشاری (floating-point) با واحد ثانیه هستند. لحظات خاصی از زمان بر حسب ثانیه از ساعت ۱۲:۰۰ بامداد ۱ ژانویه ۱۹۷۰ (مبدأ زمان یا epoch) بیان می‌شوند.

یک ماژول محبوب به نام time در پایتون وجود دارد که توابعی را برای کار با زمان‌ها و تبدیل بین نمایش‌های مختلف ارائه می‌دهد. تابع time.time() زمان فعلی سیستم را بر حسب تیک از ساعت ۱۲:۰۰ بامداد ۱ ژانویه ۱۹۷۰ (epoch) برمی‌گرداند.

مثال

import time # This is required to include time module.
ticks = time.time()
print ("Number of ticks since 12:00am, January 1, 1970:", ticks)

این کد خروجی مشابه زیر تولید می‌کند −

Number of ticks since 12:00am, January 1, 1970: 1681928297.5316436

محاسبات ریاضی روی تاریخ با استفاده از تیک‌ها بسیار آسان است. با این حال، تاریخ‌های قبل از epoch را نمی‌توان به این شکل نمایش داد. تاریخ‌های آینده بسیار دور نیز به این روش قابل نمایش نیستند؛ نقطه قطع برای یونیکس و ویندوز زمانی در سال ۲۰۳۸ است.

TimeTuple چیست؟

بسیاری از توابع زمان در پایتون، زمان را به صورت یک تاپل (Tuple) شامل ۹ عدد مدیریت می‌کنند، همان‌طور که در زیر نشان داده شده است −

اندیس فیلد مقادیر
0 سال ۴ رقمی 2016
1 ماه 1 تا 12
2 روز 1 تا 31
3 ساعت 0 تا 23
4 دقیقه 0 تا 59
5 ثانیه 0 تا 61 (60 یا 61 ثانیه‌های کبیسه هستند)
6 روز هفته 0 تا 6 (0 دوشنبه است)
7 روز سال 1 تا 366 (روز ژولینی)
8 ساعت تابستانی (DST) -1, 0, 1 (-1 یعنی کتابخانه DST را تعیین می‌کند)

برای مثال،

>>>import time
>>> print (time.localtime())

این کد خروجی زیر را تولید می‌کند −

time.struct_time(tm_year=2023, tm_mon=4, tm_mday=19, tm_hour=23, 
   tm_min=49, tm_sec=8, tm_wday=2, tm_yday=109, tm_isdst=0)

تاپل فوق معادل ساختار struct_time است. این ساختار دارای ویژگی‌های زیر است −

اندیس ویژگی‌ها مقادیر
0 tm_year 2016
1 tm_mon 1 تا 12
2 tm_mday 1 تا 31
3 tm_hour 0 تا 23
4 tm_min 0 تا 59
5 tm_sec 0 تا 61 (60 یا 61 ثانیه‌های کبیسه هستند)
6 tm_wday 0 تا 6 (0 دوشنبه است)
7 tm_yday 1 تا 366 (روز ژولینی)
8 tm_isdst -1, 0, 1 (-1 یعنی کتابخانه DST را تعیین می‌کند)

دریافت زمان فعلی

برای تبدیل یک لحظه زمانی از مقدار اعشاری ثانیه‌ها از مبدأ epoch به یک time-tuple، مقدار اعشاری را به تابعی (مانند localtime) ارسال کنید که یک time-tuple شامل تمام ۹ آیتم معتبر را برمی‌گرداند.

import time
localtime = time.localtime(time.time())
print ("Local current time :", localtime)

این کد خروجی زیر را تولید می‌کند که می‌توان آن را به هر شکل قابل ارائه دیگری قالب‌بندی کرد −

Local current time : time.struct_time(tm_year=2023, tm_mon=4, tm_mday=19,
   tm_hour=23, tm_min=42, tm_sec=41, tm_wday=2, tm_yday=109, tm_isdst=0)

دریافت زمان قالب‌بندی‌شده

شما می‌توانید هر زمانی را طبق نیاز خود قالب‌بندی کنید، اما یک روش ساده برای دریافت زمان در قالبی خوانا، تابع asctime() است −

import time

localtime = time.asctime( time.localtime(time.time()) )
print ("Local current time :", localtime)

این کد خروجی زیر را تولید می‌کند −

Local current time : Wed Apr 19 23:45:27 2023

دریافت تقویم یک ماه

ماژول calendar طیف گسترده‌ای از روش‌ها را برای کار با تقویم‌های سالانه و ماهانه ارائه می‌دهد. در اینجا، تقویم یک ماه مشخص (آوریل ۲۰۲۳) را چاپ می‌کنیم.

import calendar
cal = calendar.month(2023, 4)
print ("Here is the calendar:")
print (cal)

این کد خروجی زیر را تولید می‌کند −

Here is the calendar:
     April 2023
Mo Tu We Th Fr Sa Su
                1  2
 3  4  5  6  7  8  9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

ماژول time

یک ماژول محبوب به نام time در پایتون وجود دارد که توابعی را برای کار با زمان‌ها و تبدیل بین نمایش‌های مختلف ارائه می‌دهد. در ادامه فهرست تمام متدهای موجود آمده است.

شماره تابع با توضیحات
1 time.altzone

فاصله زمانی (offset) منطقه زمانی محلی DST بر حسب ثانیه در غرب UTC، در صورت تعریف شدن. اگر منطقه زمانی محلی DST در شرق UTC باشد (مانند اروپای غربی، از جمله بریتانیا) این مقدار منفی است. تنها در صورتی از این استفاده کنید که daylight غیرصفر باشد.

2 time.asctime([tupletime])

یک time-tuple را می‌پذیرد و یک رشته خوانا ۲۴ کاراکتری مانند 'Tue Dec 11 18:07:14 2008' برمی‌گرداند.

3 time.clock( )

زمان فعلی CPU را به عنوان یک عدد اعشاری بر حسب ثانیه برمی‌گرداند. برای اندازه‌گیری هزینه‌های محاسباتی روش‌های مختلف، مقدار time.clock مفیدتر از time.time() است.

4 time.ctime([secs])

مانند asctime(localtime(secs)) عمل می‌کند و بدون آرگومان مانند asctime() است.

5 time.gmtime([secs])

یک لحظه بیان‌شده بر حسب ثانیه از epoch را می‌پذیرد و یک time-tuple به نام t با زمان UTC برمی‌گرداند. توجه: t.tm_isdst همیشه 0 است.

6 time.localtime([secs])

یک لحظه بیان‌شده بر حسب ثانیه از epoch را می‌پذیرد و یک time-tuple به نام t با زمان محلی برمی‌گرداند (t.tm_isdst بر اساس قوانین محلی برای اعمال DST روی لحظه secs، برابر با 0 یا 1 است).

7 time.mktime(tupletime)

یک لحظه بیان‌شده به صورت time-tuple در زمان محلی را می‌پذیرد و یک مقدار اعشاری با لحظه بیان‌شده بر حسب ثانیه از epoch برمی‌گرداند.

8 time.sleep(secs)

نخ فراخواننده (calling thread) را به مدت secs ثانیه متوقف می‌کند.

9 time.strftime(fmt[,tupletime])

یک لحظه بیان‌شده به صورت time-tuple در زمان محلی را می‌پذیرد و رشته‌ای را برمی‌گرداند که نشان‌دهنده آن لحظه طبق فرمت مشخص‌شده در رشته fmt است.

10 time.strptime(str,fmt='%a %b %d %H:%M:%S %Y')

رشته str را طبق رشته فرمت fmt تجزیه (parse) می‌کند و آن لحظه را در قالب time-tuple برمی‌گرداند.

11 time.time( )

لحظه زمانی فعلی را به صورت یک عدد اعشاری بر حسب ثانیه از epoch برمی‌گرداند.

12 time.tzset()

قوانین تبدیل زمان مورد استفاده توسط روتین‌های کتابخانه را بازنشانی می‌کند. متغیر محیطی TZ نحوه انجام این کار را مشخص می‌کند.

اجازه دهید نگاهی کوتاه به این توابع داشته باشیم.

دو ویژگی مهم در ماژول time وجود دارد. آن‌ها عبارتند از −

شماره ویژگی با توضیحات
1

time.timezone

ویژگی time.timezone انحراف (offset) منطقه زمانی محلی (بدون DST) از UTC بر حسب ثانیه است (بزرگتر از 0 در قاره آمریکا؛ کوچکتر یا مساوی 0 در اکثر مناطق اروپا، آسیا و آفریقا).

2

time.tzname

ویژگی time.tzname جفتی از رشته‌های وابسته به محلی‌سازی (locale) است که به ترتیب نام‌های منطقه زمانی محلی بدون DST و با DST هستند.

ماژول calendar

ماژول calendar توابع مرتبط با تقویم، از جمله توابعی برای چاپ تقویم متنی برای یک ماه یا سال مشخص را ارائه می‌دهد.

به طور پیش‌فرض، calendar دوشنبه را به عنوان اولین روز هفته و یکشنبه را به عنوان آخرین روز در نظر می‌گیرد. برای تغییر این حالت، تابع calendar.setfirstweekday() را فراخوانی کنید.

در ادامه فهرستی از توابع موجود در ماژول calendar آمده است −

شماره تابع با توضیحات
1

calendar.calendar()

یک رشته چندخطی شامل تقویم سال year قالب‌بندی‌شده در سه ستون مجزا با c فاصله برمی‌گرداند. w عرض هر تاریخ بر حسب کاراکتر است؛ هر خط دارای طول 21*w+18+2*c است. l تعداد خطوط برای هر هفته است.

2

calendar.firstweekday()

تنظیمات فعلی روزی از هفته را که هر هفته با آن شروع می‌شود برمی‌گرداند. به طور پیش‌فرض، زمانی که calendar برای اولین بار وارد (import) می‌شود، این مقدار 0 به معنای دوشنبه است.

3

calendar.isleap()

اگر سال year یک سال کبیسه باشد مقدار True و در غیر این صورت False برمی‌گرداند.

4

calendar.leapdays()

تعداد کل روزهای کبیسه در سال‌های واقع در محدوده range(y1,y2) را برمی‌گرداند.

5

calendar.month()

یک رشته چندخطی شامل تقویم برای ماه month از سال year، یک خط برای هر هفته به همراه دو خط عنوان برمی‌گرداند. w عرض هر تاریخ بر حسب کاراکتر است؛ هر خط دارای طول 7*w+6 است. l تعداد خطوط برای هر هفته است.

6

calendar.monthcalendar()

لیستی از لیست‌های اعدادی (ints) برمی‌گرداند. هر زیرلیست نشان‌دهنده یک هفته است. روزهای خارج از ماه month از سال year روی 0 تنظیم می‌شوند؛ روزهای داخل ماه روی شماره روز خود در ماه (از 1 به بالا) تنظیم می‌شوند.

7

calendar.monthrange()

دو عدد صحیح برمی‌گرداند. اولین عدد کد روز هفته برای اولین روز ماه month در سال year است؛ دومین عدد تعداد روزهای آن ماه است. کدهای روز هفته از 0 (دوشنبه) تا 6 (یکشنبه) هستند؛ شماره ماه‌ها از 1 تا 12 است.

8

calendar.prcal()

مانند print calendar.calendar(year,w,l,c) عمل می‌کند.

9

calendar.prmonth()

مانند print calendar.month(year,month,w,l) عمل می‌کند.

10

calendar.setfirstweekday()

اولین روز هر هفته را روی کد روز هفته weekday تنظیم می‌کند. کدهای روز هفته از 0 (دوشنبه) تا 6 (یکشنبه) هستند.

11

calendar.timegm()

معکوس time.gmtime: یک لحظه زمانی را به فرم time-tuple می‌پذیرد و همان لحظه را به صورت یک عدد اعشاری بر حسب ثانیه از epoch برمی‌گرداند.

12

calendar.weekday()

کد روز هفته را برای تاریخ داده شده برمی‌گرداند. کدهای روز هفته از 0 (دوشنبه) تا 6 (یکشنبه) هستند؛ شماره ماه‌ها از 1 (ژانویه) تا 12 (دسامبر) است.

ماژول datetime در پایتون

ماژول datetime پایتون در کتابخانه استاندارد گنجانده شده است. این ماژول شامل کلاس‌هایی است که به دستکاری داده‌های تاریخ و زمان و انجام محاسبات ریاضی روی تاریخ و زمان کمک می‌کنند.

اشیای کلاس‌های datetime یا آگاه (aware) هستند یا ساده (naive). اگر شیء شامل اطلاعات منطقه زمانی باشد آگاه است، و اگر نباشد در دسته ساده طبقه‌بندی می‌شود. شیء کلاس date ساده است، در حالی که اشیای time و datetime آگاه هستند.

شیء date در پایتون

یک شیء date نشان‌دهنده یک تاریخ با سال، ماه و روز است. تقویم میلادی فعلی به طور نامحدود در هر دو جهت گسترش یافته است.

سنتکس (Syntax)

datetime.date(year, month, day)

آرگومان‌ها باید اعداد صحیح در محدوده های زیر باشند −

  • year − MINYEAR <= year <= MAXYEAR

  • month − 1 <= month <= 12

  • day − 1 <= day <= تعداد روزهای ماه و سال داده شده

اگر مقداری برای هر آرگومان خارج از این محدوده‌ها داده شود، خطای ValueError رخ می‌دهد.

مثال

from datetime import date
date1 = date(2023, 4, 19)
print("Date:", date1)
date2 = date(2023, 4, 31)

این کد خروجی زیر را تولید خواهد کرد −

Date: 2023-04-19
Traceback (most recent call last):
 File "C:\Python311\hello.py", line 8, in <module>
  date2 = date(2023, 4, 31)
ValueError: day is out of range for month

ویژگی‌های کلاس date

  • date.min − زودترین تاریخ قابل نمایش، date(MINYEAR, 1, 1).

  • date.max − دیرترین تاریخ قابل نمایش، date(MAXYEAR, 12, 31).

  • date.resolution − کوچک‌ترین تفاوت ممکن بین اشیای تاریخ غیربرابر.

  • date.year − بین MINYEAR و MAXYEAR شامل خود آن‌ها.

  • date.month − بین 1 تا 12 شامل خود آن‌ها.

  • date.day − بین 1 و تعداد روزهای ماه داده شده در سال داده شده.

مثال

from datetime import date

# Getting min date
mindate = date.min
print("Minimum Date:", mindate)

# Getting max date
maxdate = date.max
print("Maximum Date:", maxdate)

Date1 = date(2023, 4, 20)
print("Year:", Date1.year)
print("Month:", Date1.month)
print("Day:", Date1.day)

این کد خروجی زیر را تولید خواهد کرد −

Minimum Date: 0001-01-01
Maximum Date: 9999-12-31
Year: 2023
Month: 4
Day: 20

متدهای کلاس در کلاس Date

  • today() − تاریخ محلی فعلی را برمی‌گرداند.

  • fromtimestamp(timestamp) − تاریخ محلی مربوط به برچسب زمانی POSIX (مانند مقداری که توسط time.time() برگردانده می‌شود) را برمی‌گرداند.

  • fromordinal(ordinal) − تاریخ مربوط به ترتیب روزشمار میلادی را برمی‌گرداند، که در آن ۱ ژانویه سال ۱ دارای ترتیب ۱ است.

  • fromisoformat(date_string) − تاریخ مربوط به date_string داده شده در هر فرمت معتبر ISO 8601، به جز تاریخ‌های ترتیبی را برمی‌گرداند.

مثال

from datetime import date

print (date.today())
d1=date.fromisoformat('2023-04-20')
print (d1)
d2=date.fromisoformat('20230420')
print (d2)
d3=date.fromisoformat('2023-W16-4')
print (d3)

این کد خروجی زیر را تولید خواهد کرد −

2023-04-20
2023-04-20
2023-04-20
2023-04-20

متدهای نمونه (Instance Methods) در کلاس Date

  • replace() − با جایگزین کردن ویژگی‌های مشخص شده با مقادیر جدید از طریق آرگومان‌های کلیدی مشخص شده، یک تاریخ برمی‌گرداند.

  • timetuple() − یک time.struct_time مانند آنچه توسط time.localtime() برگردانده می‌شود برمی‌گرداند.

  • toordinal() − ترتیب روزشمار میلادی تاریخ را برمی‌گرداند، که در آن ۱ ژانویه سال ۱ دارای ترتیب ۱ است. برای هر شیء تاریخ d، عبارت date.fromordinal(d.toordinal()) == d برقرار است.

  • weekday() − روز هفته را به صورت یک عدد صحیح برمی‌گرداند، که در آن دوشنبه 0 و یکشنبه 6 است.

  • isoweekday() − روز هفته را به صورت یک عدد صحیح برمی‌گرداند، که در آن دوشنبه 1 و یکشنبه 7 است.

  • isocalendar() − یک شیء تاپل نام‌گذاری شده با سه مولفه برمی‌گرداند: سال، هفته و روز هفته.

  • isoformat() − رشته‌ای نشان‌دهنده تاریخ به فرمت ISO 8601 (به صورت YYYY-MM-DD) برمی‌گرداند:

  • __str__() − برای یک تاریخ d، عبارت str(d) معادل d.isoformat() است.

  • ctime() − رشته‌ای نشان‌دهنده تاریخ برمی‌گرداند:

  • strftime(format) − رشته‌ای نشان‌دهنده تاریخ برمی‌گرداند که توسط یک رشته فرمت صریح کنترل می‌شود.

  • __format__(format) − همانند date.strftime() است.

مثال

from datetime import date
d = date.fromordinal(738630) # 738630th day after 1. 1. 0001
print (d)
print (d.timetuple())
# Methods related to formatting string output
print (d.isoformat())
print (d.strftime("%d/%m/%y"))
print (d.strftime("%A %d. %B %Y"))
print (d.ctime())

print ('The {1} is {0:%d}, the {2} is {0:%B}.'.format(d, "day", "month"))

# Methods for to extracting 'components' under different calendars
t = d.timetuple()
for i in t:
   print(i)
   
ic = d.isocalendar()
for i in ic:
   print(i)
   
# A date object is immutable; all operations produce a new object
print (d.replace(month=5))

این کد خروجی زیر را تولید خواهد کرد −

2023-04-20
time.struct_time(tm_year=2023, tm_mon=4, tm_mday=20, tm_hour=0, 
   tm_min=0, tm_sec=0, tm_wday=3, tm_yday=110, tm_isdst=-1)
2023-04-20
20/04/23
Thursday 20. April 2023
Thu Apr 20 00:00:00 2023
The day is 20, the month is April.
2023
4
20
0
0
0
3
110
-1
2023
16
4
2023-05-20

ماژول time در پایتون

یک شیء از کلاس time نشان‌دهنده زمان محلی از روز است. این شیء مستقل از هر روز خاصی است. اگر شیء شامل جزئیات tzinfo باشد، یک شیء آگاه (aware) است. اگر برابر با None باشد، شیء time یک شیء ساده (naive) است.

سنتکس (Syntax)

datetime.time(hour=0, minute

پیشرفت مطالعه: وضعیت خوانده‌شدن این درس فقط در همین مرورگر ذخیره می‌شود؛ بدون نیاز به حساب کاربری.